Aan de andere kant van de lijn over de vuile oorlog en liefde voor het leven

Een jaar geleden las ik Een schim aan de Costa Brava waarin Leila Guerriero in een biografische reportage de periode die Truman Capote daar doorbracht probeert te reconstrueren. Dat lukte niet echt, maar leverde wel een fascinerend verhaal op.

Nu doet ze iets soortgelijks, ze probeert de gebeurtenissen vanaf 1976 te reconstrueren toen kort na de staatsgreep in Argentinië Silvia Labayru (1956), 19 jaar en vijf maanden zwanger, werd opgepakt, ontvoert noemt ze het, door de geheime dienst. Silvia, en met haar vele anderen, werd gemarteld en verkracht, meermaals. Veel van de ontvoerden werden vrij snel vermoord. Silvia en een aantal anderen niet. Ze heeft uiteindelijk anderhalf jaar vastgezeten in het illegale concentratiekamp in het ESMA (Escuela Superior de Mecánica de la Armada, het opleidingsinstituut voor officieren van de marine).

Leila spreekt gedurende anderhalf jaar regelmatig met Silvia en familieleden, geliefden, medegevangenen en medeleden van de Montoneros, waar Silvia lid van was. De gebeurtenissen zijn meer dan veertig jaar geleden en leiden dan ook tot verschillende versies en interpretaties, zowel tussen mensen als van mensen zelf. Wat blijft is het extreme geweld, de vernederingen, de verkrachtingen, de gedwongen medewerking van die gevangenen die er langer zaten.
Het verdere verloop van Silvia’s leven die na anderhalf jaar in de ESMA in ballingschap gaat in Madrid, met haar dochter Eva laat een vrouw zien die haar gevoelens heel ver weg heeft gestopt. In Madrid wordt ze geschuwd door de andere Argentijnse ballingen die ervan uitgaan dat ze een verrader en collaborateur is, anders had ze de ESMA niet overleefd. Na drie huwelijke, waarvan er een dertig jaar duurde, vindt ze rust en geluk bij een Argentijnse jeugdvriend. Ze leeft steeds meer in Buenos Aires en minder in Spanje.
Ze getuigt in de rechtszaak tegen haar verkrachter die ook veroordeeld wordt.

Een tiental keer komt deze passage voor in het boek: Dan zijn we een hele tijd lang bezig met het reconstrueren van wat er gebeurd is, van wat er gebeuren moest om het te laten gebeuren, van wat er niet meer kon gebeuren omdat het gebeurd was. Als we klaar zijn en ik naar huis ga, vraag ik me af hoe zij achterblijft als het geluid van het gesprek is verstomd. En steevast geef ik mezelf hetzelfde antwoord: ‘De kat is bij haar, straks komt Hugo thuis.’ Elke keer als ik haar weer zie, lijkt ze niet verslagen maar juist vol vastberadenheid: ‘Ik ga dit doen en ik doe het met jou.’ Ik vraag haar nooit waarom.

Een geweldig verhaal over een duistere periode in de geschiedenis van Argentinië, maar vooral over een geweldige vrouw die met al haar onvolkomenheden en tegenstrijdigheden staat als een held. Het boek heeft de NUR code 302 meegekregen, dat staat voor vertaalde roman, het leest ook als een goedgeschreven roman, maar het is eerder een biografische reportage, maar ja, daar is dan weer geen NUR code voor.

Aan de andere kant van de lijn door Leila Guerriero, oorspronkelijke titel La llamada, vertaald uit het Spaans door Brigitte Coopmans en uitgegeven door Meridiaan te Amsterdam op 27 augustus 2026

Natuurlijk roept dit verhaal meteen het lied Gracias a la vida op zoals gezongen door Mercedes Sosa. Het lied werd in 1966 geschreven en gezongen door de Chileense Violeta Parra, maar beroemd gemaakt door Sosa. Het lied werd, uiteraard, verboden door de Argentijnse junta en Mercedes moest, ook, in ballingschap, eerst naar Parijs, daarna naar Madrid. Niets wijst erop dat Mercedes en Silvia elkaar hebben ontmoet of gekend.

Geef een reactie