Pelota Vasca

dorps FrontonZe zijn er nog steeds, de kleine openlucht frontons in Baskenland. Toen ik ruim dertig jaar geleden in de buurt van Bilbao woonde waren er overal van die kleine speelvelden. Een korte en een lange muur, een harde ondergrond en een bal en je kunt aan de slag! Pelota Vasca in zijn puurste vorm, twee jongens en een bal op een fronton. Zie het een beetje als squash, met andere regels, twee muren minder en een ander slaginstrument. Op die dorpsveldjes spelen ze vaak met de hand, pelota a mano. Er zijn ook varianten met batjes in verschillende vormen en met een mandje. Dan is de lange muur langer en de bal gaat sneller. Je kunt het ook twee tegen twee spelen. Leuke Baskische folklore zou je zeggen, maar zo lokaal en folkloristisch is het niet. Er is een internationale federatie, grote toernooien en profs en professionele competities. Buiten Frans en Spaans Baskenland, Navarra en Burgos  wordt pelota Vasca gespeeld in Argentinië, Uruguay, Mexico, Chili, Peru, Cuba, de Filipijnen en de VS. Een bredere verspreiding en professionalisering dan bij korfbal, maar misschien is dat vloeken in de kerk.

jai alai miami   fronton

Buiten de periode dat ik in Baskenland woonde heb ik de sport nooit gezien, maar in Baskenland ging ik met enige regelmaat naar een gemeentelijk fronton, meestal rond tienen in de avond. Tegenover de lange wand staat een tribune die gevuld is met druk pratende mensen, met het programma in de ene hand, een brandy in de andere en een sigaar met tandenstoker in het mondstuk gestoken in de mond. Dat laatste om te voorkomen dat ie daar  kapot gaat, want het mondstuk gaat af en toe de brandy in. Roken zal er nu niet meer bij zijn, maar het andere belangrijke element wel: gokken. Tussen het fronton en de tribune staan de bookies. Vóór iedere partij zijn de cijfers bekend en kun je bij de bookies wedden. Je steekt je hand op, roept wat je wil vanaf de tribune. Even later gooit de bookie een opengesneden tennisbal naar je toe met het wedpapiertje, dat haal je eruit, stopt je geld erin en gooit de bal weer terug. Zoiets als het wedkantoor bij paardenraces in de lage landen. Maar als de partij bezig is kan je blijven wedden, beïnvloed door de stand veranderen de kansen voortdurend. Je kijkt naar de wedstrijd, je let op de stand en waagt een gokje. Dat is pelota Vasca op een donderdagavond in een willekeurig stadje in Baskenland. Fantastisch!

De grote professionals doen hier ook aan mee, als het seizoen in Amerika is afgelopen gaan ze terug naar de basis en spelen mee met de lokale favorieten.
pelota-vasca-a manoVeel Basken zijn het meest gecharmeerd van pelota a mano, het publiek in veel andere landen kijkt meer naar zesta-punta. Zesta punta is pelota met een langwerpig mandje, een xistera. In Amerika noemt men dit jai alai, ook een Baskische term. Spectaculair om te zien, harde ballen met hoge snelheden, niet voor niets dragen de spelers helmen bij deze variant.zesta punta

Het is natuurlijk allemaal verwant aan elkaar: pelota, squash, kaatsen, tennis en wat dies meer zij, maar het spel op een openlucht fronton in een dorpje in de heuvels rond Bilbao geeft toch een authentieker karakter aan pelota Vasca dan ik bij al die andere sporten proef.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s